De evolutie van het Stamboek Rond en Plat

Met betrekking tot de geschiedenis en de waarde van het Stamboek krijgt Gerard Ten Cate regelmatig vragen. Daar gaat hij op in, in de laatste SSRP-nieuwsbrief Beretanden.

Een vaak gestelde vraag is de volgende: wat is het Stamboek eigenlijk, en waar staat de Stichting Stamboek Rode en Platbodemjachten voor? Daarover is weinig concreets in de annalen te vinden. Daarom doet Gerard zelf maar een poging:

“De Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten (1955) is een Maritieme Behoudsorganisatie, mogelijk de oudste ter wereld.”

Dat verdient enige uitleg:
“Een Stamboek beschrijft een evolutieproces. Een “Behoudsorganisatie” behoudt “iets””. In het geval van de SSRP wordt er naar gestreefd “De Belangstelling voor het Nederlandse Ronde en Platbodemjacht te behouden, levend te houden”. Dit doet ze niet door schepen in eigendom te nemen, dat laat ze over aan particulieren en organisaties. Wel door de kennis over deze schepen met donateurs en iedere belangstellende te delen. Dit in de breedste zin van het woord. De norm is verscheidenheid en voortschrijdende ontwikkelingen worden niet direct geblokkeerd.

Alle informatie, alle kennis die verzameld is, is afkomstig van mensen, die op de één of andere manier betrokken zijn bij de SSRP. Hoewel er kritisch gekeken wordt naar de geboden informatie is deze niet altijd verifieerbaar. Toch stellen we ook die informatie beschikbaar opdat “derden” er op kunnen reageren. Zij kunnen kennis hebben die wij niet bezitten. We streven er naar alles zo zuiver mogelijk te publiceren. Tegenwoordig, sinds 2011, doen we dit via onze website, nieuwsbrieven en via publicaties in de Spiegel der Zeilvaart.

Een tweede onderwerp betreft de ‘Criteria’.

Vooral door de buitenwacht wordt hier graag verbaal kritiek op geleverd. Wat hierna volgt is een persoonlijke beschouwing hoe ik tegen de Criteria aankijk. Het komt voort uit mijn onderzoekswerk wat ik voor de SSRP gedaan heb.

Ooit zijn er in de beginjaren van de SSRP “Stamboekcriteria” geformuleerd om excessen bij Ronde en Platbodemjachten enigszins te kanaliseren. Dit omdat er naast de verbouwde oude bedrijfsschepen tot jacht, ook meer en meer nieuwbouw jachten werden aangemeld voor opname in het Stamboek. Deze eerste Criteria zijn toen vooral ethisch, c.q. gericht op de esthetiek geformuleerd.

Wedstrijdzeilen
Toen rond 1990 het wedstrijdzeilen met Ronde en Platbodemjachten een grotere, meer professionele, omvang kreeg en er met name Lemmeraken ontworpen en gebouwd werden voor dit doel, werd er aan het ethische aspect van de Criteria wel eens voorbij gegaan.

Vanuit het Watersportverbond of een voorganger ervan werd gevraagd/geëist dat wedstrijd zeilende rond- of platbodems ingeschreven moesten zijn in het Stamboek van de SSRP. Dit als een soort bewijs van echtheid. Een te respecteren gedachtegang. Het Watersportverbond meet de schepen en geeft meetbrieven uit, die toestaan om onder hun noemer wedstrijd te mogen zeilen

Probleem
Echter, hier ontstond een probleem: een nieuw te ontwerpen, te bouwen schip, bedoeld voor het wedstrijdzeilen werd door de opdrachtgever geacht op voorhand Stamboekwaardig te zijn. Jachtontwerpers lieten zien erg creatief te zijn tijdens het ontwerpen. Alles bedoeld om sneller en beter zeilende schepen te creëren. Sneller en beter dan de reeds bestaande schepen. Waterlijnen van onderwaterschepen kregen soms vormen die afweken van het traditionele. Lateraalplannen werden voorzien van zeer uitgebouwde voor en achterstevens. Zeilplannen werden steeds afwijkender van wat gebruikelijk en traditioneel was. Toegegeven, boven water bleven deze schepen er zeker traditioneel uitzien.

Primair maritiem historisch georiënteerd
De SSRP is altijd kritisch geweest op deze ontwikkelingen, immers de SSRP is primair maritiem historisch georiënteerd. Maar hier heeft de SSRP haar rol als een Stamboek letterlijk genomen. Zij heeft de evolutie van deze wedstrijdschepen geaccepteerd, beschreven en deze geëvolueerde schepen in haar schepenlijst opgenomen.

Daarmee lijkt het dat de SSRP en het Watersportverbond geen verplichting meer jegens elkaar hebben. Binnen de SSRP is er vaak voor bepleit om het door het Watersportverbond gedicteerde argument, dat wedstrijdzeilende rond- en platbodems een stamboekplaquette moesten hebben, te laten varen. Maar dit is formeel nooit gebeurd.

Binnen het Stamboek is verscheidenheid de norm
Met name vanuit de hoek van de V/VA-klasse zijn er in de loop der jaren telkens aanvullingen op specifiek de Lemmeraak geformuleerd met als doel om een zo fijnmazig mogelijk net te breien waar V/VA-schepen met meetbrief aan moeten voldoen.

Binnen het Stamboek is verscheidenheid de norm. Een paar centimeter maat verschil, of tienden van procenten afwijking kunnen dus geen issue zijn. Wat wel een probleem is en dat is mijn mening, is dat de aanvullende Criteria voor de Lemmeraken voor Behoud niet deugen. Deze stammen vooral uit de hoek van de klassenorganisatie van de V/VA-klasse.

Helaas is zijn diverse teksten/eisen daarvan opgenomen binnen de SSRP als Criteria voor de Lemmeraak. Maar deze zijn niet op historische grondslagen geschreven. De tekst sluit bijvoorbeeld Lemmeraken uit, die een fok voeren op een botteloef. Uit historisch perspectief absoluut onjuist. Vervolgens zijn in de Criteria teksten opgenomen waarin historische kenmerken van de Hoogaars en het Friese jacht zijn opgenomen.

Samenvattend geeft dit alles veel stof tot nadenken en kan het een opmaat zijn naar veranderingen. Voorstellen hiervoor zijn al in uitgewerkte vorm gedaan: een andere manier om naar Ronde en Platbodemjachten te kijken. Dit alles is een uitdaging voor de komende jaren.”

Gerard nodigt leden graag uit om de criteria nog eens goed te bestuderen, en waar nodig te becommentariëren: “Misschien zien we in gezamenlijkheid kans de volstrekt tegenstrijdige teksten om te vormen tot een begrijpelijk verhaal. Ik begrijp ze nu niet. Ik denk velen van de buitenwacht ook niet. De norm moet zijn verscheidenheid en voortschrijdende ontwikkelingen moeten niet direct worden geblokkeerd.”

Bron tekst en beeld: Nieuwsbrief Beretanden.