Is dit de Faam van Hoorn?

Op 28 januari 2026, nadat winterstormen stukken duin in de Studland baai in Dorset, Engeland hadden weggeslagen, kwamen wat planken en inhouten van een oud schip tevoorschijn. Onderzoek wijst naar de Faam van Hoorn.

De plek – een door de National Trust van Engeland beheerd gebied – ligt niet ver van waar een aantal jaren geleden het Swash Channel Wreck  gedeeltelijk is opgegraven door Bournemouth University. Het onderzoek naar dit wrak, dat in 1990 ontdekt werd tijdens baggerwerkzaamheden, en in de jaren na 2010 opgegraven, is in 2025 gepubliceerd in een boek (zie onderaan dit artikel). Het wrak zelf is een beschermd monument geworden (Protected Wreck Site).

Jaarringonderzoek heeft uitgewezen dat het schip gemaakt is van eikenhout dat vlak na 1628 in Noord-Duitsland moet zijn gekapt. Een berghout van het schip was van een eik uit het achterland van Gdansk in Polen. De herkomst van het hout duidt mogelijk op een link met Nederland, omdat het hout voor de Nederlandse scheepsbouw grotendeels uit deze gebieden kwam toen het meeste geschikte hout uit de Nederlandse bossen was verdwenen. Ook typische bouwdetails, zoals een naaldhouten dubbeling tegen de paalworm, duiden op een Nederlandse herkomst. Dit heeft na archiefonderzoek geleid tot een identificatie. Volgens de onderzoekers van de Universiteit van Bournemouth moet dit het wrak van de Faam van Hoorn zijn geweest dat daar in 1631, vlak bij de haven van Poole verging. De Faam van Hoorn was een West-Indiëvaarder, die op weg was om zout te halen in de Cariben, en stond onder leiding van de schipper Jacob Jansz. Bootemaecker. Die handel in zout, dat eerder alleen uit Europa kwam, was lucratief omdat dit zo goed als onmisbaar was voor het behoud van voedselproducten. Het schip was eigendom van twee reders uit Hoorn: Hercke Gerritsz en Cornelis Claesz Veen; privéhandelaren dus die concurreerden met de even daarvoor in 1621 opgerichte West-Indische Compagnie (WIC).

Omdat er destijds nogal wat bruikbare en waardevolle spullen in het schip zaten, zijn er al kort na het vergaan bergingspogingen ondernomen waarbij het schip dat nu op ongeveer zes meter diepte ligt, gedeeltelijk uit elkaar is getrokken. Ook deed de plaatselijke bevolking een duit in het zakje. Het schip moet immers zichtbaar zijn geweest aan het wateroppervlak en dus makkelijk te bereiken. De ondiepe locatie, vlak bij de kust, heeft er destijds ook voor gezorgd dat de 45 bemanningsleden veilig het schip konden verlaten.

De onderzoekende archeologen onder leiding van Tom Cousins vermoeden nu dat een deel van het schip destijds aan land gespoeld is en door de duinen verzwolgen. Het nu ontdekte deel is zes meter lang en twee meter breed. Dit stuk is ook al vergeleken met het digitale model van het wrak dat nog altijd voor een groot deel onder water ligt en er blijken veel overeenkomsten te zijn. Het heeft niet, zoals dat bij de onderwaterlijn van het Swash Channel wrak wel zichtbaar is, een naaldhouten dubbeling, dus moet het wel van iets hogerop in het schip komen. Het idee is nu dat het hout afkomstig zou kunnen zijn van het onderste dek, tussen twee geschutspoorten in. Er moet nog wel een verdere bevestiging komen door middel van jaarringonderzoek op het hout van het nu aangetroffen deel. Als dat een sterke overeenkomst vertoont met het Swash Channel wrak, dan is de kans levensgroot dat de theorie over het een-en-hetzelfde-wrak-zijn inderdaad waar is. Afwachten dus nog maar even.

Biografie

Dit artikel werd geschreven door Martijn Manders. Hij is Bijzonder Hoogleraar Onderwaterarcheologie en Maritiem Erfgoedbeheer aan de Faculteit Archeologie van de Universiteit Leiden. Hij combineert zijn werkzaamheden aan de Faculteit Archeologie met die van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) in Amersfoort, waar hij zich voornamelijk met onderwatererfgoed in een internationale context bezig houdt. De RCE is onderdeel van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap.

Boek: Parham, David & Tom Cousins (2025), The Swash Channel Wreck: An Archaeological Investigation of a 17th-Century Armed Dutch Merchantman, Archaeopress, Oxford. ISBN 978-1803277875

Bron: Maritiem Portal
Kopfoto: ©Pam White / National Trust