Pannekoekschip Groningen: reddingspoging ‘in progress’

We meldden het al eerder: het oude Pannekoekschip aan het Schuitendiep in Groningen moet daar weg. Slopen of restaureren? Het gaat wel om een tamelijk uniek schip. Een initiatief voor redding is in de maak.

In de afgelopen weken hebben verschillende mensen zich bemoeid met het nieuws dat het oude Groninger Pannekoekschip gesloopt zou worden. Niet voor niets: De Verandering, zoals het schip oorspronkelijk heette, is een van de grootste klippers die in Nederland gebouwd zijn, en een bijzonder fraaie romp, in 1910 gebouwd bij een van de beroemde Duijvendijk-werven in Lekkerkerk. In verschillende opzichten een uniek schip dus, vindt ook schipper en ondernemer Jan Vriesinga. Hij is bezig een stichting op te richten om het schip te behouden.

Volgens Vriesinga gaat het om een uniek stuk maritiem erfgoed waar nog een mooi gebruik voor gevonden kan worden. Het schip werd sinds de jaren ’80 als pannekoekschip gebruikt en is als het ware in een tijdcapsule bewaard gebleven. Hierdoor is het schip goeddeels in de oorspronkelijke staat. Het schip zou zelfs weer onder de zeilen kunnen, meent Vriesinga.
Het schip moet drie beweegbare en drie vaste bruggen passeren om bij het open water van het Reitdiep uit te komen. “Dan ligt de wereld aan je voeten”, aldus Jan Vriesinga.

5 ton

Eerder werd uit het nieuws al duidelijk dat de gemeente 500.000 Euro heeft gereserveerd voor de ontmanteling en sloop. De hoogte van dat bedrag verbaasde de Scheepspostredactie nogal. Navraag bij de Geneete Groningen leverde het volgende antwoord op:

“De 500.000, – euro zijn projectkosten, oftewel alle kosten die we verwachten te maken. Het komt misschien over alsof de 500.000, – volledig naar aankoop en sloop gaan. Er zijn echter veel meer kosten gemaakt en te maken. Het gaat onder andere om:

Aankoop Pannekoekschip en twee woonarken
Verwijdering objecten (Pannekoekschip en twee woonarken)
Aanleg nutsvoorzieningen nieuwe locatie
Kosten voor planologische procedure
Kosten voor projectorganisatie
Kosten voor juridische ondersteuning
Diverse kosten.

Op welke wijze het Pannekoekschip en de twee woonarken worden gesloopt is onderdeel van de aanbesteding. Onze voorkeur heeft dat de omgeving zo min mogelijk hinder van ervaart en de risico’s zo klein mogelijk zijn. Naar verwachting is sloop ter plekke de enige mogelijkheid. Het schip via de Diepenring verplaatsen, ook met de bovenbouw eraf gehaald, is naar verwachting geen optie i.v.m. het metalen casco wat om het schip heen is gebouwd (om zinken te voorkomen). Daarnaast zijn de bochten in de Diepenring te krap geworden in vergelijking met de periode dat het Pannekoekschip naar het Schuitendiep kwam. Er zijn meer woonboten bijgekomen in de Diepenring, daarmee is het vaarwater te smal geworden voor lange schepen.”

Uniek schip

De Gemeente staat echter open voor overleg over een andere manier om van het schip af te komen, stelt de verantwoordelijke wethouder. En dat is goed nieuws, want De Verandering is niet zomaar een schip. Een betrokken lezer van de Zeepost (naam bij de redactie bekend) deelde een brief aan de gemeente:

“In de wereld van het varend erfgoed vindt iedere eigenaar zijn of haar schip uniek, maar van veel scheepstypen varen nog heel veel exemplaren rond. Dat maakt in veel gevallen het verlies van een enkel schip betreurenswaardig, maar niet onoverkomelijk met het oog op de totale vloot.
Dat geldt echter niet voor de klipper ‘De Verandering’. Het schip is in zoverre wel degelijk uniek, dat er nog maar enkele exemplaren van dit grote formaat in onverlengde staat rondvaren. Naast ‘De Verandering’, zijn er misschien nog vijf schepen van deze grootte in de vaart. De Verandering is bovendien op een beroemde werf gebouwd en de romp vertoont dan ook een zeer karakteristiek uiterlijk, dat door kenners als bijzonder fraai wordt gewaardeerd.”

Deze lezer, die vertelt het schip ooit zelf hebben te willen kopen, voordat het tot pannekoekschip werd verbouwd, suggereert vervolgens om het schip midscheeps van twee waterdichte schotten te voorzien, waarna het netjes doormidden kan worden gesneden en twee delen drijvend kan worden afgevoerd, als vervoer in de huidige staat echt niet mogelijk blijkt.
“Ik zou niet verbaasd zijn als deze oplossing goedkoper is dan het schip volledig slopen. […] Mij dunkt dat en dergelijke handelwijze de Gemeente ook zeer positief in het nieuws kan brengen. Ik ben al lang uit Groningen weg, maar weet dat de relatie tussen de Gemeente en het Varend erfgoed niet altijd even goed is geweest, en wellicht best een positieve impuls kan gebruiken.”

Maatschappelijke tender

Jan Vriesinga kiest eveneens voor zo’n positieve benadering: ‘Ik ben ervan overtuigd dat het eerder onbekendheid dan onwil is waardoor nu aan sloop in plaats van aan een nieuwe bestemming is gedacht. Wij hopen dat de gemeente een maatschappelijke tender zal starten voor behoud en gebruik van het schip. Met de stichting voor het behoud van De Verandering zullen we absoluut een plan indienen om mee te dingen in zo’n tender. Wat er precies met het schip gaat gebeuren vind ik minder interessant, belangrijkste is dat het schip voor sloop wordt behoed en wordt geconserveerd in een vorm die de schoonheid van het schip weer zichtbaar maakt. Vervolgens zijn er veel functies mogelijk: cultureel centrum, museum- en tentoonstellingsruimte, varend theater, bedenk het maar. Er is belangstelling genoeg voor, hebben we ontdekt, er zijn zelfs mensen die hebben toegezegd financieel aan zo’n herstel te willen bijdragen.’

Er is dus veel goodwill voor het behoud van het schip. Vriesinga is al veel van de geschiedenis van het schip te weten gekomen, en heeft ook al verschillende waardevolle onderdelen weten te lokaliseren, die elders in opslag lagen. Er is nu volop reuring rond de oude Duijvendijker, maar Vriesinga wil het tempo niet forceren: ‘We gaan eerst zorgvuldig onderzoek doen naar wat er mogelijk en wenselijk is. Er moet een plan komen dat uitvoerbaar is. En als dat niet mogelijk blijkt, dan is dat jammer, maar dan hebben we tenminste alles gedaan om sloop te voorkomen. Alles wat we tijdens ons onderzoek ontdekken zullen we ook wereldkundig maken, zodat anderen met interesse in behoud van De Verandering daar hun voordeel mee kunnen doen.’

Bron: eigen nieuwsgaring.
Foto: De Verandering als vrachtschip (355 ton) met motor en hulpzeilvermogen (met dank aan Jan Vriesinga).