Sneller nachtvaren op Waddenzee komt dichterbij

Onderzoeksinstituut MARIN concludeert dat watertaxi’s in het donker veilig 40 km/uur kunnen varen — en technisch zelfs tot 50 km/uur. Minister Tieman (Infrastructuur en Waterstaat, BBB) wil dat advies overnemen.

Op dit moment mogen watertaxi’s van en naar de Waddeneilanden na zonsondergang niet harder dan 20 kilometer per uur varen. De regel was een belangrijke reden voor een vervoerder om ’s nachts niet meer naar Ameland te varen. Omdat de veerpont niet in de nacht vaart, werd het eiland ’s nachts onbereikbaar. De Tweede Kamer vroeg het kabinet een oplossing te zoeken.
Watertaxi-ondernemers geven al langer aan dat nachtelijke overtochten met de huidige snelheidslimiet van 20 km/uur nauwelijks rendabel zijn. Een hogere snelheid moet de vaartijd verkorten en het nachtvervoer beter uitvoerbaar maken. Bij het MARIN-onderzoek waren ook regionale partijen betrokken, zoals Rederij Noordgat en Rederij Doeksen op Terschelling en De Bazuin uit Harlingen. Hun praktijkervaring is meegenomen in de adviezen.

‘Cognitieve ruimte’

De aanleiding voor het MARIN-onderzoek ligt bij twee ernstige ongevallen met watertaxi’s in de afgelopen jaren, die door de Onderzoeksraad voor Veiligheid werden onderzocht. Eén van die incidenten was het dodelijke watertaxi-ongeval in 2022, dat ’s nachts gebeurde bij het Schuitengat bij Terschelling.
Sindsdien is er meer aandacht voor de risico’s van snelvaren in het donker en wordt ook strenger gehandhaafd op de maximumsnelheid. Dat riep de vraag op welke snelheid in de nacht nog aantoonbaar veilig is op het Wad. Volgens de onderzoekers ligt de optimale snelheid tussen de 35 en 40 km/uur, zodat de schipper voldoende “cognitieve ruimte” houdt om onverwachte situaties op te vangen.

Vaarwegen verlichten

MARIN stelt wel als een van de voorwaarden dat de snelheid alleen bij verlichte vaarwegen omhoog kan. Dat is bij een deel van de route naar Ameland niet het geval. De reguliere veerbootroutes vanaf Harlingen naar Vlieland en Terschelling zijn wel grotendeels verlicht en volgen logische hoofdroutes, maar bij Terschelling is de kortere route door het Schuitengat niet volledig verlicht, terwijl hulpdiensten en snelle diensten die route juist prefereren.
Op dat deel van het traject kan de vaarsnelheid dus niet veilig omhoog, concludeert Martijn Schipper, auteur van het onderzoek. ‘Want er wordt niet aan de voorwaarden voldaan.’ MARIN adviseert Rijkswaterstaat om dit soort routes alsnog van verlichting te voorzien, zeker voor nood- en spoedvervoer.

Technische eisen

Aan boord van de snelvaarders moet wel het een en ander worden aangepast. ’s Nachts moeten er altijd twee bemanningsleden zijn die samen getraind zijn in snelvaren op het Wad. Passagiers moeten zoveel mogelijk achterin zitten voor stabiliteit.
Verder is uitgebreide uitrusting verplicht, waaronder radar (bij voorkeur ook zee-radar met MED-keur), AIS, elektronisch kaartsysteem, extra marifoon, dieptemeter en professionele reddingsmiddelen.
Daarbij dient de vraag zich aan hoe hard die eisen zijn. Begrippen als ‘zoveel mogelijk’ en ‘bij voorkeur’ leveren geen garanties op dat de vervoerders zich daaraan conformeren.

Natuurcompensatie

Tegelijkertijd blijft de bescherming van de natuur een belangrijk aandachtspunt. Eerder onderzoek wees uit dat nachtelijk snelvaren negatieve effecten kan hebben op het kwetsbare Waddengebied.
Daarom wordt een nieuwe ecologische beoordeling uitgevoerd voor de hele Waddenzee. Als daaruit blijkt dat de natuur te zwaar wordt belast, moeten eerst mitigerende (compenserende) maatregelen worden onderzocht.
Onderzoek van Pointer laat zien dat natuurcompensatie echter lang niet altijd werkt. Raoul Beunen, universitair hoofdocent Omgevingsbeleid aan de Open Universiteit zegt in dit verband: “Ik denk dat de regels op papier op zich helder zijn, maar we zijn er met elkaar heel goed in geworden om flexibel met die regels om te gaan en om creatief te redeneren dat het wel meevalt met die negatieve effecten op de natuur.” Op de Waddenzee speelt dat des te meer, omdat er geen alternatieve Waddenzee is waar je natuur kunt compenseren die verloren gaat. Ook enkele regionale Rekenkamers constateren dat het vaak fout gaat met natuurcompensatie.

Tieman: gedogen

Over de verlichting van de vaarroutes spreekt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Marin trouwens tegen: aan een kant van de geul naar Ameland zijn de boeien verlicht, aan de andere kant zijn ze geel gemarkeerd, schrijft een woordvoerder. ‘Wij beschouwen die route als goed belicht en die voldoet daarom aan de voorwaarde.’
Minister Tieman is alvast blij met het advies. “Het laat zien dat sneller varen, onder voorwaarden, veilig is. Contact met de sector leert ook dat zij een positieve grondhouding hebben ten opzichte van dit advies. Tegelijk moeten we oog houden voor de natuur. Die mag niet extra worden belast”, aldus de minister.
Het ministerie verwacht in het najaar duidelijkheid te hebben of de snelheidsverhoging tijdelijk kan worden gedoogd, vooruitlopend op definitieve aanpassing van de regels. In noodsituaties mogen watertaxi’s nu al sneller varen dan de toegestane maximumsnelheid.

Bronnen: Schuttevaer (alleen voor abonnees), Omroep Zilt en Pointer.
Beeld: Red.commons