Marker Wadden belangrijke schakel in natuur Nationaal Park Nieuw Land

Wetenschappers tonen de grote ecologische waarde van Marker Wadden aan en laten zien hoe het nieuwe natuurgebied in verbinding staat met andere natuur in Nationaal Park Nieuw Land.

Nationaal Park Nieuw Land (NPNL) is een gebied van 289 km² dat meerdere natuurgebieden omvat, zoals een deel van een groot open zoet water, omvangrijke moerasnatuur in Zuidelijk Flevoland – de Oostvaarders – en Lepelaarsplassen – en de recent aangelegde ondieptes, slibvelden een eilanden in het Markermeer. De gebieden liggen ruimtelijk in dezelfde regio maar zijn tegelijk wezenlijk verschillend. Voor vogels vormen ze echter een groot aaneengesloten leefgebied, waardoor de waarde van het gebied groter kan worden dan de som der delen. Door de afwisseling van jongere en oudere gebieden, diep en ondiep water, wisselende waterstanden door windopzet maar ook door beheer, en voldoende rust en ruimte, vinden vogels er een wisselend aanbod aan biotopen, met broed- en rustgelegenheid en voedsel. Aan de hand van vier vogelsoorten – kluut, visdief, lepelaar en wintertaling – bekeek een zestal onderzoekers welke rol de moerasnatuur van Marker Wadden heeft in dit Nationaal Park en wat er nodig is in de toekomst.

Nieuwe kunstmatige moerasnatuur

Met de aanleg van de nieuwe wetlands Ierst (2014), Marker Wadden (sinds 2016) en Trintelzand (sinds 2018) is ongeveer 2 % van het open water van het Markermeer omgezet in ondieptes, slibvelden, luwe zones en eilanden. In deze ondieptes en luwe zones groeien nu veel waterplanten. Daarnaast startte Staatsbosbeheer in 2022 in de Oostvaardersplassen een reset van het moeras in het westelijk deel. Daardoor viel de Grote Plas droog en raakte de bodem snel begroeid met pioniervegetaties. De maatregelen hebben al tot een toename geleid van diverse wetland vogelsoorten en nieuw ontstane vogelgemeenschappen. Dit bood een uitgelezen kans om uit te zoeken hoe deze nieuwe gebieden bijdragen aan de versterking van de draagkracht van Nationaal Park Nieuw Land voor vogels. Hoe functioneren de gebieden in samenhang met elkaar en welke processen spelen daarbij een rol?

Biodiversiteit

De variatie van land, moeras, diep en ondiep water maakt Marker Wadden aantrekkelijk voor veel verschillende soorten vogels, planten, vissen en insecten. Uniek in het onderzoek is dat dit in samenhang onderzocht is. In de natuur staat immers alles met elkaar in verbinding en dat begint al bij het kleinste bodemleven onder water. In het onderzoek staan vier kenmerkende vogelsoorten centraal, met elk hun eigen behoeften en gewoonten. Zenderinformatie laat zien welk gebied zij gebruiken, wat zij eten, waar zij broeden en hoe zij verbonden zijn met de andere gebieden in Nationaal Park Nieuw Land. Het rijk ontwikkeld bodemleven, de visrijke oeverzones maakt het gebied heel aantrekkelijk voor vogels. Het geheel draagt allemaal bij aan een grotere biodiversiteit.

Voedsel in overvloed

Het was al bekend dat Marker Wadden door het kale, door het water geïsoleerde landschap een belangrijke broedplek is voor pionierssoorten als visdief en kluut. Nu is bewezen dat het steeds voedselrijkere gebied ook waardevol is voor soorten als lepelaar, wintertaling en dus ook voor vogelsoorten waar ze model voor staan. Zo vinden kluten vlak bij hun nest eten voor hun kuikens op de slikvlaktes en eten in het najaar tienduizenden wintertalingen de zaden van moerasplanten. Jan van der Winden van Lowland Ecology Network is één van de onderzoekers: “Hoewel relatief klein van oppervlak,is Marker Wadden een bijzondere schakel in Nationaal Park Nieuw Land geworden”.

Zonder vissen geen visetende vogels

Joep de Leeuw van Wageningen Marine Research: “De waarde van Marker Wadden voor vissen – en daarmee ook voor vogels – is opvallend. Door de harde dijken aan alle kanten van het Markermeer zijn er weinig plekken waar vissen veilig en beschut kunnen opgroeien. De visstand is na de aanleg van de Houtribdijk erg afgenomen. We zien dat Marker Wadden een belangrijke kraamkamer is voor vis. Dat is te danken aan alle geleidelijke overgangen van land naar water en de aanwezigheid van planten en insecten. Vissen als baars, snoekbaars en blankvoorn groeien hier op dankzij de diversiteit van het gebied. Er is voor elke groeifase een goede plek te vinden. Al die vis is natuurlijk weer voedsel voor visetende vogels”.

Geef de natuur de ruimte

Het onderzoek biedt Natuurmonumenten belangrijke inzichten voor het toekomstige beheer van Marker Wadden en de ontwikkeling van het Nationaal Park. Tim Captein boswachter Marker Wadden bij Natuurmonumenten: “Het is geweldig om de ontwikkelingen op Marker Wadden te volgen en onderzoek is hierbij van groot belang. We snappen nu beter hoe vogels verschillende plekken in het Nationaal Park gebruiken en welke onderlinge relaties er zijn. Dat Marker Wadden belangrijk is voor pioniersoorten wordt in dit onderzoek weer bevestigd. Belangrijk leerpunt is dat variatie in leefgebied op Marker Wadden en andere gebieden in het Nationaal Park heel belangrijk is voor de onderzochte vogelsoorten. We gaan ons best doen om die variatie te houden”.

Het onderzoek

Het onderzoek is uitgevoerd door Ruurd Noordhuis (Deltares), Jan van der Winden en Camilla Dreef (Lowland Ecology Network), Joep de Leeuw (Wageningen Marine Research), Mennobart van Eerden en Marjolein Munsterman (Eemu Ecologisch Advies) en Liesbeth Bakker (NIOO-KNAW). De resultaten zijn vandaag gepubliceerd in ‘De Levende Natuur’. Het onderzoek werd mogelijk gemaakt door een subsidie van de provincie Flevoland. De bijdrage is mogelijk vanuit het interbestuurlijk Programma Vitaal platteland door het ministerie van LVVN.

Bronnen: persbericht Natuurmonumenten en het wetenschappelijke artikel waar dat naar verwijst.
Lees over de publicatie in De Levende Natuur
Kopfoto: ©Museumforthefuture