Sloop dreigt voor laatste originele sleepschip Rival

Het bijna 100 jaar oude sleepschip Rival moet samen met 10 andere woonschepen verdwijnen uit het Zuiddiepje bij Brienenoord in Rotterdam. De gemeente wil hier het Getijdenpark Feijenoord aanleggen. De eigenaren, Arie en Christien Hoek (beiden 63), zitten met de handen in het haar. ‘Wij krijgen geen andere ligplaats aangeboden. Mogelijk moet het schip naar de sloop.’

Arie heeft het schip, dat nog geheel in originele staat is, geërfd van zijn ouders. Zijn opa, die ook Arie Hoek heette, liet haar in 1929 bouwen bij Jan Smit en Zoon in Alblasserdam. De ongemotoriseerde Dortmunder, 67 meter lang en 8,20 meter breed, werd 1n 1929 gebouwd voor de sleepvaart met kolen en andere bulklading over de Rijn en de kanalen naar Dortmund. Tot 1998 is ze in de vaart gebleven. ‘Het ruim is niet ingetimmerd. Wij wonen in de roef. Het schip is echt nog helemaal zoals het vroeger was.’ Het schip is zelf geen sleper, maar een sleepschip dat dus wordt gesleept met vracht aan boord. Het schip heeft geen eigen motor.
Nadat ze uit de vaart was genomen lag de Rival ongeveer 10 jaar als museaal sleepschip in de Houthaven van Amsterdam. ‘Varend erfgoed is niet beschermd in Nederland. Wij moesten daar in 2009 weg. Ze gingen er woningen bouwen en wij stonden niet in het bestemmingsplan.’

Het echtpaar vond een nieuwe ligplaats in de Leuvehaven in Rotterdam. ‘We mochten bij het Havenmuseum liggen. Maar dat ging fuseren met het Maritiem Museum en de haven werd geprivatiseerd. In 2013 begonnen de problemen. De gemeente Rotterdam had gezegd dat voor liggers die al een overeenkomst hadden met het Havenmuseum niets zou veranderen, maar toch werd onze ligplaats in 2014 opgezegd. Het jaar erop gingen we naar het Zuiddiepje.’ In het Zuiddiepje liggen 11 woonschepen. ‘Wij worden hier al 10 jaar door Rijkswaterstaat gedoogd, maar we hebben geen officiële ligplaats.’ De gemeente wil nu dat de schepen in oktober weg zijn, omdat een getijdepark wordt aangelegd. Een officieel afmeerverbod werd vorig jaar gepubliceerd.

Hoek: ‘Ze willen ons hier niet meer hebben. Wij kregen te horen dat ze naar 20 andere plekken zouden kijken waar wij naartoe kunnen. Maar uiteindelijk werd er slechts over één plek gesproken. En daarvoor kwamen we niet in aanmerking, omdat ons schip te groot is. De gemeente bood een mediation-traject aan met het Maritiem Museum, maar ook dat bleek uiteindelijk een loze belofte.”

Het ergert de scheepsbewoners dat de gemeente spreekt van illegale ligplaatsen. “Telkens wordt gezegd dat we hier illegaal liggen. Maar we waren niet illegaal, we zijn illegaal gemaakt door de instanties die juist dit bijzondere schip hadden moeten beschermen. Dit is het laatste sleepschip in Nederland dat nog volledig in originele staat verkeert, precies zoals op de dag van oplevering in 1929.” Sinds 2009 valt de Rival onder het Rotterdamse beleid voor varend erfgoed, de zogeheten ‘Aanwijzing Ligplaatsen Historische Vaartuigen’. ‘Het schip heeft een A-status, is volledig museaal en volgens dat beleid horen wij in een historische haven te liggen. Maar alleen de gemeente kan zo’n ligplaats toewijzen.’
Rotterdam bevestig via een woordvoerder dat de schepen wegmoeten uit het Zuiddiepje. Hier zijn ‘geen officiële ligplaatsen en die zijn er ook nooit geweest. Het is hier dus niet toegestaan met een schip een ligplaats in te nemen. De gemeente heeft uitgebreid onderzoek verricht naar mogelijkheden voor de schepen om te blijven liggen, maar die zijn er niet.

Het Bestemmingsplan IJsselmonde Noord werd in 2023 vastgesteld en staat geen woonfunctie toe, ook niet op het water. De ligplaatsen van de schepen worden in de nieuwe situatie ingezet voor recreatie en natuur. ‘Het Getijdenpark Feijenoord is nodig voor bewoners van de stad om te recreëren, sporten, ontspannen en hittestress te vermijden. De gemeente geeft toe dat niet voor elk schip een andere ligplaats beschikbaar is. ‘Voor schepen uit het Zuiddiepje heeft de gemeente zich ingespannen om een alternatieve locatie te vinden zowel binnen als buiten Rotterdam. Naar verwachting zal een deel van de schepen naar de Spoorweghaven gaan. Voor de grootste twee schepen zijn geen alternatieve ligplaatsen gevonden, vanwege hun afmetingen.’

Het echtpaar Hoek is bang dat de gemeente voet bij stuk houdt en hen hun varende woning afneemt. ‘De gemeente dreigt het schip in beslag te nemen als we in oktober niet zijn vertrokken. Dan gaat dit monumentale schip naar de sloop en hebben wij geen woning meer. Ons hele hebben en houden moet dan naar een opslag, en wij zullen in ons tuinhuis moeten gaan wonen, totdat we een nieuwe woning kunnen vinden.’
Het echtpaar heeft bezwaar aangetekend en de gemeente verzocht alsnog een nieuwe ligplaats te vinden, maar vreest dat het niet meer goedkomt. “Ze willen ons hier niet. Daar komt het op neer. Wij kunnen zelf geen andere plek vinden of betalen. Voor een schip van het formaat van de Rival is als particulier geen ligplaats te vinden. En áls die er al zou zijn, is die financieel onhaalbaar. Wij horen met ons schip in een historische haven te liggen. Maar nergens is plek en niemand wil helpen.”

Bron: Schuttevaer, Tessa Heerschop
Foto: ‘Binnenvaartarchivaris’ Harry de Groot.