Hoe konden de Liberty-schepen zo snel worden gebouwd?

27 januari 2026

De Liberty was eigenlijk een vrij klein en achterhaald schip, met eigen laadgerei en voortgestuwd door een oliegestookte stoommachine. De bedoeling was dat de USA meer schepen kon bouwen dan Duitsland ze kon laten zinken.

Races tegen de tijd zijn niet ongewoon in oorlogstijd. Maar de Battle of the Atlantic was wel heel bijzonder. Door snel schepen te bouwen zouden de geallieerden in de oorlog tegen Duitsland de troepen kunnen blijven bevoorraden. Alles werd dus ingezet om ze zo snel mogelijk te kunnen produceren. Dat er uiteindelijk maar vier dagen nodig zouden zijn om een oceaanstomer te maken had niemand kunnen voorspellen.

Het Liberty schip. Niet mooi, maar ze voeren tot ver na de oorlog

Het was het verhaal van de Liberty, een schip van 135 meter lang waar op zichzelf niet veel revolutionairs aan te ontdekken was. Het had bijvoorbeeld een zeer klassieke triple expansie motor die op stoom werkte. Wat wel revolutionair was, was dat het schip door vrijwel ongeschoolden werd gebouwd; huisvrouwen, boeren en leraren.

Daar kwam bij dat de Liberties op een werf werden gebouwd die nog nooit een schip te water had gelaten. De eigenaar heette Henry J. Kaiser en hij had alleen dammen aangelegd. Hij beloofde de US Maritime Commission dat hij dertig schepen binnen twee jaar zou bouwen. Dat werd voor onmogelijk gehouden door iedereen die iets van scheepswerven afwist.

Afkijken bij Ford

Wat Kaiser onderscheidde van de gevestigde scheepsbouwers was dat Kaiser schepen als producten beschouwde die net als andere producten van de lopende band konden rollen. Kaiser had zijn hoofdingenieur Clay Bedford naar de autofabriek van Henry Ford gestuurd om te zien hoe daar auto’s in elkaar werden gezet. Hij had er gezien hoe elke werknemer daar maar een zeer beperkte taak had, die ze goed en snel konden verrichten.

Kaiser was ervan overtuigd dat schepen op een vergelijkbare manier gebouwd konden worden. Dit ging in tegen de gevestigde ideeën die ervan uitgingen dat de werknemers goede klinkploegen vormden die op elke plek in het schip konden worden ingezet en volledig op elkaar waren ingespeeld. Kaiser kwam als eerste met het idee om de schepen niet te klinken met nagels, maar om ze te lassen. Behalve dat het sterker en sneller zou zijn, zou het vooral lichter en eenvoudiger werk zijn voor de arbeiders. Een probleem was, dat het nog nooit was vertoond.

Bedenkingen

De Maritime Commission had haar bedenkingen, maar Brittannië ging ermee akkoord. De schepen waren niet voor een jarenlange trouwe dienst nodig, maar voor een aantal oversteken van de Grote Plas. Kaisers gok werd dus goedgekeurd en hij kon zijn werf in Californië uit de grond stampen. In die tijd leek de werf wel op een scène uit een film. Er waren bijvoorbeeld veel meer hijskranen dan normaal, die diverse delen van het schip konden optillen en op elkaar konden stapelen als blokken uit een blokkendoos.

Er waren ook veel afzonderlijke plekken waar werknemers aan verschillende delen van het schip werkten. Deze werden per rails en met de grote kranen op hun plaats gebracht. Deze opgeknipte werkwijze wekte de afschuw op van de traditionele bouwers, maar zij moesten erkennen dat het wel enorm veel sneller ging. Op deze wijze konden er ook duizenden werknemers tegelijk bezig zijn die elkaar niet voor de voeten liepen.

En elke werknemer hoefde maar een beperkte opleiding te krijgen. Tussen de werknemers trof men bijvoorbeeld ook middelbare scholieren en grootmoeders aan die alleen hadden geleerd om dekplaten te lassen, terwijl een andere ploeg alleen maar waterdichte schotten maakte.

Wie bouwt het snelst?

De bouw van het eerste Liberty schip duurde 197 dagen, maar voor de tweede en derde was dat al 169 en 128. Uiteindelijk werd 42 dagen het gemiddelde. Ook de admiraal die zich fervent tegen de ideeën van Kaiser had verzet, gaf nu zijn ongelijk toe. Mooi waren de Liberties niet. Ze moesten materialen en voertuigen over de Atlantische Oceaan vervoeren en dat deden ze. Er kwamen drie parallelle werven van de familie Kaiser. Eentje van vader Henry en twee van zijn zoons. Zij probeerden alle drie het snelheidsrecord op hun naam te krijgen. Nadat de werf in Oregon ze in tien dagen kon bouwen, probeerde de werf in Richmond ze in minder dan de helft van de tijd te maken. Daarmee werd om middernacht 8 november 1942 begonnen. Op 12 november rond drie uur ‘s middags was de klus geklaard en gleed het kant en klare schip het water in.