Succesvolle eerste editie Pekela Maritiem

Eén van de vele evenementen tijdens het landelijke Open Monumenten Weekend 2025 was Pekela Maritiem. Een veelbelovende start. Er zit verrassend veel maritieme historie aan de veenkoloniën.

Hart van het evenement was de vroegere “Stoomstroocartonfabriek Free & Co”, tegenwoordig museum van de Stichting Industrieel Erfgoed Pekela & Culturele Ontwikkeling, oftewel Siep & Co of nog korter Siepco. Het werd een groot succes, maar eerst moeten we het even hebben over de letterlijk en figuurlijk lange weg er naar toe.

Dorpscoöperatie Pekela red de bruggen

Oude, Nieuwe en Boven Pekela bestaan grotendeels uit 17 km. lintbebouwing aan weerskanten van een kanaal. Dat kanaal, het Pekelerhoofddiep, speelde tot begin vorige eeuw de hoofdrol bij het transport van turf en andere producten uit de regio. Maar er was natuurlijk ook ander verkeer. Om de gemeenschap niet in tweeën te delen zijn er maar liefst 34 bruggen over het kanaal.

De afgelopen decennia heeft het onderhoud van die bruggen weinig aandacht gekregen van de gemeente. In 2021 zag de gemeenteraad geen andere optie dan 21 ervan te slopen. Dat zou voor de bereikbaarheid binnen de dorpen ernstig verslechteren. Een actiecomité ‘Bruggen Belang Pekela’ kwam hiertegen in verzet en dit leidde begin dit jaar tot een unieke oplossing: een coöperatie van bewoners neemt het behoud en beheer van de bruggen over. Tenminste 26 bruggen worden behouden. Het plan trok ook de aandacht van koning Willem Alexander, die op 2 juli 2025 een bezoek bracht aan Dorpscoöperatie Pekela.
Leest u mee, rest van Nederland? Overal hebben we problemen met bruggen of dreigen beweegbare bruggen vervangen te worden door vaste.

Terug naar Pekela Maritiem. De bruggen zijn gered, maar om een evenement met grotere schepen te kunnen houden moeten ze ook geopend kunnen worden. Ze waren al jaren niet meer bediend, en er was ook gebrek aan brugwachters. Besloten werd om in juni de eerste 3 bruggen in Oude Pekela op proef te openen. Technici van een machinefabriek stonden paraat, maar het viel mee. De bruggen gingen vrijwel probleemloos open en het sein voor het evenement kon op groen.

Op vrijdag 12 september, de dag van de intocht, was het toch nog even schrikken. Er was ingebroken in het brugwachtershuisje van de Turfwegbrug. Bedieningspaneel en bekabeling waren deels vernield en niets werkte. Gelukkig konden monteurs bereikt worden en werd de installatie net op tijd hersteld.

In de veenkoloniën gebouwde schepen terug naar hun roots

Voor het evenement waren schepen uitgenodigd die ooit op werven in de veenkoloniën gebouwd zijn, zoals de Boer en Kars in Pekela en ten Horn in Veendam, zoals o.a.:

De Spitse Praam ‘Familietrouw’ uit 1894 van het Veenkoloniaal museum in Veendam. Dit schip is volledig in originele staat. De originele roef is er nooit uit geweest en de eerste motor uit 1934 staat er nog in, met een ‘lamme arm’ (zijschroef). Een mooie reportage over dit schip is te vinden op Binnenvaarttaal, klik hier. In het video verslag ‘Opening Maritiem Pekela bij Siep & Co Oude Pekela‘ door Freddy Stotefalk van de nieuwssite Prachtig Pekela  zit ook een uitgebreide reportage over het schip.
De klipper aak Welvaart uit Leiden, in 1910 gebouwd bij J. de Boer in Oude Pekela. Informatie over het schip is te vinden in de LVBHB Schepengalerij, klik hier.
De Groninger Steilsteven Jatrie, gebouwd in 1930 op de scheepswerf van O. de Boer in Oude Pekela. Ook over de Jatrie maakte Prachtig Pekela een videoreportage, klik hier. Het schip heeft ook een eigen website: jatrie.nl.
De steilsteven Dankbaarheid, gebouwd in 1929 bij Remkes en Bodewes in Veendam en is net als de Familitrouw voorzien van een een ‘lamme arm’ (zijschroef). Meer over de Dankbaarheid is te lezen in de LVBHB Schepengalerij en op Binnenvaarttaal.

De organisatie beschouwd het evenement als een succes en hoopt het over twee jaar te herhalen, met gerestaureerde bruggen.

Meer video’s zijn te vinden op het YouTube kanaal van Prachtig Pekela.
Bron: eigen nieuwsgaring. Kopfoto: gemeente Pekela, met op de voorgrond sleepboot De Evenaar uit 1922, gebouwd bij Gebr. Mulder in Stadskanaal