Witte Swaen naar zee
Een replica bouwen is al een enorme opgave, maar ook nog eens onder zeil naar zee gaan is een uitdaging. Stabiliteit in orde? Zeilvoering bruikbaar? Gedrag in zeegang? Nu komen uit Harlingen de eerste berichten.
Stoeptegels
Het is een bekend gezicht in de Oude Willemshaven van Harlingen: zeilschip de Witte Swaen, een exacte reconstructie van het expeditieschip van Willem Barentsz, dat bekend is geworden omdat het in 1596 vast is komen te zitten op Nova Zembla.
Afgelopen weekend beleefde de Witte Swaen de eerste zeilproefvaart op volle zee. Een tocht waar de afgelopen weken met spanning naar werd toegeleefd. Er waren nog wat twijfels over de motor die het eerder had laten afweten. Hoe zou het schip zich gedragen met 1400 stoeptegels als extra ballast in de buik? En was de jonge bemanning voldoende getraind om al die lijnen op zo’n klassiek schip te kunnen bedienen? Vragen waarop de proefvaart een duidelijk antwoord heeft gegeven. De reis is echter ook bedoeld om de nieuwe crew kennis te laten maken met het schip. Want ook al heb je jarenlange ervaring in de zeilwereld, zoals schipper Jacob Dam, zeilen met de Witte Swaen is toch echt wel wat anders. “Ik ben dwarsgetuigd wel gewend”, legt Dam uit.” De moderne tuigage is veel eenvoudiger. Deze tuigage is zo bewerkelijk en je hebt er zoveel mensen voor nodig, maar dat is natuurlijk ook heel leuk!”
Flink testen
De Witte Swaen slaagde, en hoe. ‘Een lekker schip om mee te varen’, klonk het bijna volmondig. De proefvaart werd daardoor niet alleen een avontuur, maar voor alle betrokkenen een feest.
Doel was het schip flink te testen. Eenmaal op de Noordzee boven Terschelling met windkracht 4 kon dat. Met alle vijf zeilen uitgezet liep de Witte Swaen verbazend snel. Dat het schip stabiel genoeg is bleek toen het bij halve wind even flink op een kant werd gezet. ‘De kopjes vlogen door de keuken’, verklaarde de scheepskok. Voor de bemanning een kunst om in het samenspel van de zeilen het schip snel weer op koers te krijgen. Een leerzame ervaring, maar dat was ook doel van deze training. “Het was een sensatie!” zegt vrijwilliger Nico Huisman. Jarenlang heeft Huisman meegewerkt aan de bouw van de masten, en om die nu in actie te zien is voor hem heel bijzonder. “Ik was zelf ook wel wat sceptisch dat het nu al kon, maar het schip heeft zichzelf bewezen. Het vaart fantastisch, ik kan maar één ding zeggen: het is uitstekend gegaan.”
Eigen kracht
Grote winst is dat het schip op eigen kracht alle overtochten kan maken, dat geeft een enorme vrijheid. Zelfs op de reis terug naar Harlingen voer het soms op de motor, maar ook grote delen op de zeilen. Hulp van slepers is alleen nog nodig bij het manoeuvreren in een haven. De komst van jonge varensgasten betekent een enorme opsteker voor het Barentszproject. Ze zorgen niet alleen voor nieuw elan door hun doen en laten, ze zijn simpelweg onmisbaar om het schip te kunnen laten varen. Zelfs bij een stevige wind op een deinend schip klommen ze keer op keer onverschrokken het want in. Waarbij ze elkaar en de rest van de bemanning soms door hun mobieltjes lieten zien wat ze daarboven beleefden.
Verjonging
De nieuwe bemanning is een mix van oud en jong: sommigen hebben al jarenlang meegewerkt aan de bouw van de Witte Swaen, terwijl anderen dit jaar voor het eerst kennismaken met het schip. Net als de 20-jarige Aron Smid. “Wij zijn als jonge mensen als het ware aan komen waaien, maar we leren wel alles van de oudere vrijwilligers. Bijvoorbeeld wat de beste taakverdeling is, en wat de plekken van de lijnen zijn.
Tweede zeilproef
En nu verder. Succes smaakt altijd naar meer. Het plan is om in het weekend van vrijdag 18 september nog eens de zee op te gaan. Mogelijk weer richting Terschelling, hoewel ook wordt gedacht aan een wat langere tocht naar een andere haven met een overnachting op zee. Aan het enthousiasme zal het in elk geval niet liggen, het liefst zouden zij rechtstreeks door willen varen naar Nova Zembla, in het spoor van Barentsz. Al komt dat nu nog te vroeg, zegt schipper Dam. “Toen we op zee waren, begon de crew al te vragen of we door konden naar het Noorden. Maar ik zei: nu toch eerst maar terug.”
De Swaen en de Barentsz
De kiel werd gelegd in 2010. Het hoogtepunt was in 2018 met de doop en de te waterlating. Het hoogste punt werd bereikt in 2021 toen werden de stengen op de ondermasten geplaatst en ook werd de boegspriet vooraan op het schip bevestigd. In 2022 is al het touwwerk (het staand en lopende want) aangebracht, bij elkaar 4,8 km touwwerk. De vrijwilligers hebben 38.000 bouwuren gerealiseerd. Samen met de Bataviawerf zijn de 244 vierkante meter zeil met de hand genaaid. De internationale zeebrief en meetbrief zijn binnen. In 2023 werd de eerste proefvaart op zee gemaakt. En nu in 2026 de zeilproeven.
Informatie en foto’s: Expeditieschip Willem Barentsz
Bronnen: Harlingen online en Omroep Fryslan