Reddingsboot RMS Niagara als overlevende

De houten reddingsboot staat stil en verweerd onder een afdak bij het Whangārei Museum in Nieuw-Zeeland. Dankzij vrijwilligers en historisch speurwerk krijgt deze overlevende van RMS Niagara nu een tweede leven.

Royal Mail Ship Niagara was ooit het kroonjuweel van de Stille Oceaan. Toen het schip in 1912 werd gebouwd, noemden kranten haar zelfs “The Titanic of the Pacific”. Maar na de ramp met de echte Titanic werd die naam haastig vervangen door een elegantere bijnaam: “Princess of the Pacific”. Volgens onderzoeker Jack Kemp maakte het schip haar reputatie jarenlang waar. De Niagara vestigde snelheidsrecords, trotseerde zware stormen en gold als een van de betrouwbaarste liners van haar tijd.

Spaanse griep

In oktober 1918 voer de Niagara vanuit Vancouver richting Auckland. Aan boord waarde een mysterieuze griep rond. Scheepsartsen dachten aanvankelijk aan gewone influenza, maar passagiers werden steeds zieker. Tegen de tijd dat het schip Nieuw-Zeeland bereikte, was de situatie ernstig. Minister van Volksgezondheid George Russell besloot desondanks dat quarantaine niet nodig was. “Russell gaf toestemming om het schip te verlaten,” vertelde Kemp. Dat besluit bleek rampzalig.

Vrijwel onmiddellijk werden tientallen zieken naar het ziekenhuis gebracht. Binnen enkele dagen raakten 160 van de 180 verpleegkundigen besmet. Twee van hen overleden. Nieuw-Zeeland stond aan het begin van een verwoestende Spaanse griep epidemie. Een latere onderzoekscommissie concludeerde dat de aankomst van de Niagara van wezenlijk belang was geweest in de verspreiding van het virus.

Nog meer drama’s

Gedurende bijna twintig jaar maakte het schip vele reizen over de hele wereld, zonder echte problemen. Maar in 1937 sloeg het noodlot opnieuw toe. In de haven van Sydney werden honderden kratten Chinees vuurwerk in het ruim van de Niagara geladen. De lading explodeerde. Ooggetuigen zagen havenarbeiders letterlijk door de lucht worden geslingerd. Vijf mannen raakten zwaargewond; één van hen overleed later aan zijn verwondingen.

Drie jaar later kwam de definitieve ramp. Op 19 juni 1940 vertrok de Niagara vanuit Auckland richting Vancouver, zonder te weten dat de Duitse hulpkruiser Orion kort daarvoor een dodelijk mijnenveld had gelegd bij de ingang van de Hauraki Gulf. Kort na vertrek klonk een enorme explosie. De luxe oceaan liner was op een zeemijn gevaren. Passagiers stormden in paniek naar het dek. Rook en stoom stegen op uit het schip. De bemanning liet de reddingsboten zakken — waaronder ook de sloep die nu wordt gerestaureerd. Wonder boven wonder overleefden alle 339 passagiers en bemanningsleden de ramp.

Bemanning en passagiers zagen hoe de achtersteven boven het water uitrees en vervolgens — net als bij de Titanic — naar haar laatste rustplaats aan de rand van het Hauraki Gulf Marine Park dook. Overlevende Hazel Royd beschreef het angstaanjagende moment waarop het schip verdween: “Iedereen hield zijn adem in toen ze, als een grote schaduw in de nacht, door het water werd verzwolgen.”

Alleen de scheepskat Aussie leek verloren. Het dier weigerde de Niagara te verlaten terwijl het schip zonk. Later bleek dat de kat zich had vastgeklampt aan een watertank die aanspoelde op het strand van Hora Hora. Ook Aussie overleefde.

Goudschat

Onder het wateroppervlak lag ondertussen een schat verborgen. De Niagara vervoerde 590 goudstaven uit Zuid-Afrika — bedoeld als betaling van Groot-Brittannië aan de Verenigde Staten voor oorlogsmaterieel — plus de helft van Nieuw-Zeelands voorraad munitie. Het verlies veroorzaakte paniek in Wellington en Londen.

De daaropvolgende bergingsoperatie leek op een scène uit een avonturenfilm. Met primitieve apparatuur sleepten bergers ankers over de zeebodem om het wrak te vinden. Daarbij raakten ze zelfs verstrikt in andere Duitse mijnen. Duikers daalden af in een gammel duikklokje. Explosieven werden gebruikt om de kluis open te breken. Uiteindelijk werden 585 goudstaven geborgen. Vijf liggen nog altijd ergens op de bodem van de oceaan.

Verbinding met het verleden

Nu, meer dan tachtig jaar later, proberen vrijwilligers die geschiedenis tastbaar te houden. De restauratie van de reddingsboot is meer dan een technisch project, het is een poging om een dramatisch stuk maritieme geschiedenis te bewaren. “Vele jaren verbond de Nigeria Nieuw Zeeland met de rest van de wereld” zegt museumdirecteur Ornthira Khamna. “Nu geeft haar verhaal ons een blik op het verleden.”

Bron: de maandelijkse nieuwsbrief van Heritage New Zealand, door John O’Hare.
Kopfoto:  De Niagara lifeboat met Ornthira Khamna en Alyce Charlesworth van Whangārei Museum;  ©Whangārei Museum